Dzień Dinozaura! Z tej okazji poznajcie najdziwniejsze nazwy dinozaurów

Większość z nas kojarzy nazwy dinozaurów z dość jasną wskazówką: musi mieć -saur(us) na końcu. Otóż – niekoniecznie. Z okazji Dnia Dinozaura przygotowałam dla was kilka najbardziej nietypowych nazw i kilka opisów do kompletu.

Tu tylko dodam, że przyrostek -saurus, chociaż popularny, nie jest generalnie przypisany wyłącznie dinozaurom, a także wiele jest innych, całkiem często występujących końcówek: -mimus, -raptor, -don, -long itp. Ale niektóre przekraczają granice dziwności 😉

YI

Zaczynam od tego malucha, bo jest stosunkowo dobrze znany. To dinozaur o najkrótszej bodaj nazwie rodzajowej. Opisany jest tylko jeden gatunek, którego pełna nazwa to Yi qi. Wzięta z mandaryńskiego, oznacza „dziwne skrzydło”. Yi był małym, skrzydlatym teropodem, zapewne żywiącym się owadami (ważył szacunkowo 380-400 gramów).

Rys. Emily Willoughby / Wikimedia Commons

IRRITATOR

To całkiem bliski krewny sławnego spinozaura. Jego pełna nazwa (Irritator challengeri) nie kryje wielu tajemnic: paleontologowie nazwę gatunkową dobrali od nazwiska profesora Challengera z powieści A.C. Doyle’a Zaginiony świat, a rodzajową od tego, że… czaszka zwierzęcia została znaleziona mocno zniszczona i do tego nieco „podrasowana” przez amatorów, którzy źle ją zabezpieczyli. No zdenerwowali się badacze.

Rys. Anthony Hutchings

DYNAMOTERROR

Tak, dobrze widzicie, to prawdziwa nazwa 😀 W 2020 roku pojawiła się wielokrotnie w mediach – dziennikarze byli zdumieni. Pełna nazwa gatunkowa tego dużego teropoda ze środkowej kredy to Dynamoterror dynastes, a oznacza mniej więcej „potężny władca strachu/terroru”. Odkryto go w Nowym Meksyku, należał do tyranozaurów – swoją drogą jedna z pierwszych nazw Tyrannosaurus rex brzmiała bardzo podobnie – Dynamosaurus imperiosus.

Rys. Brian Engh

ZBY

Tak, dokładnie tak: zby. Był to ok. 16-metrowy zauropod (czyli długoszyi roślinożerca) z późnej jury (żył ok. 155 mln lat temu), z terenu dzisiejszej Portugalii. Pełna nazwa tego pana to Zby atlanticus – drugiego członu nie trzeba wyjaśniać, jest od Atlantyku, a pierwszy… Odkrywcą tego dinusia był paleontolog Georges Zbyszewski (pochodzenia francusko-polskiego). Po skróceniu nazwiska zostało „zby” 🙂

Rys. Eloy Manzanero

ZUUL

Zuul curivastator, ankylozaur sprzed około 75 mln lat. Jeśli jego nazwa brzmi znajomo… to tak, możecie ją kojarzyć z dzieciństwa. Nazwa rodzajowa Zuul pochodzi prościutko z Ghostbusters z 1984 – tak miał na imię Strażnik Bramy Światów, demoniczny, bezwłosy pies. Dinek jest sympatyczniejszy 😉 Epitet gatunkowy tłumaczyć można jako „niszczyciel goleni”. Co ciekawe, skamieniałości zuula znaleziono brzuchem do góry i zachowane doskonale, a przed nadaniem oficjalnej nazwy odkrywcy mówili na niego per „Sherman”.

Rys. ROYAL ONTARIO MUSEUM, DANIELLE DUFAULT

PANTYDRACO

Tak, na pierwszy rzut oka ta nazwa może oznaczać „majtkowego smoka”, dlatego ją tu zamieściłam. Etymologia pełnej nazwy – Pantydraco caducus – niestety nie jest tak niesamowita: skamieniałości tego bardzo wczesnego dinozaura gadziomiednicznego (trias, ok. 209 mln lat temu) odkryto w kamieniołomie Pant-y-ffynnon w Walii, „draco” oznacza smoka, a „caducus” oznacza „ten, który spadł/wpadł”. Uznano po prostu, że młody dinozaur (vel smok) wpadł do kamieniołomu i tam dokonał żywota, stąd pomysł na nazwę.

Rys. Nobu Tamura

UBIRAJARA

Dokładnie: Ubirajara jubatus. Imię tak dziwne jak sam dinozaur (malutki teropod, mniej więcej wielkości podtuczonego indyka), oznacza mniej więcej „grzywiasty władca włóczni”; pierwszy człon pochodzi z wymarłego już języka tupi, którym posługiwali się onegdaj rdzenni mieszkańcy Brazylii, drugi – klasycznie z łaciny. A dinozaur jaki jest, każdy widzi: ma „włócznie” na barkach. Były to specyficzne pióra Nikt nie wie, po co, ale zapewne w celach wabienia partnerek 😀

Rys. Bob Nicholls, paleocreations.com.

THANOS

Wrzucam tylko dlatego, że niesamowicie bawi mnie grecki bóg śmierci (Thanatos) w dinozaurzej encyklopedii. Jakkolwiek ponoć nazwano go po komiksowym Thanosie (gatunek opisano po raz pierwszy w 2018 roku, zrobili to Rafael Delcourt i Fabiano Vidoi Iori, najwyraźniej fani Marvela i Avengersów). Pełna nazwa, Thanos simonattoi, to połączenie komiksowego „Thanosa” z nazwiskiem badacza, który pierwszy wpadł na trop nowego gatunku niedużego (ok. 6 metrów długości) teropoda (dokładniej – abelizaura) – Sérgia Luisa Simonatto.

SUUWASSEA

Kolejny zauropod na liście! I znowu jak na zauropoda nieduży: 14-15 metrów długości, 6-12 ton wagi. Suuwassea emiliae łączy słowo z języka Indian Apsáalooke (plemię Wron), na których terytorium odkryto skamieniałości, tłumaczone poetycko jako „pierwszy grzmot słyszany wiosną” i uważam, że to piękne. Dodatkowo odkrywcy nawiązali do klasycznej nazwy Brontosaurus – „gromowy jaszczur”. Epitet gatunkowy dodano na cześć Emilie deHellebranth, amatorki paleontologii, która sfinansowała ekspedycję, podczas której tegoż dinusia wykopano.

Suuwassea i allozaury. Rys. Jason C. Poole

HALSZKARAPTOR

Tak – jak w imieniu Halszka. Halszkaraptor escuilliei został nazwany w 2017 roku w hołdzie dla naszej polskiej paleontolożki, Halszki Osmólskiej (więc: „raptor/złodziejaszek Halszki”), a epitet gatunkowy pochodzi od nazwiska François Escuilliégo, którego firma zajmująca się skupem skamieniałości udostępniła je badaczom w muzeum do badań. To w ogóle niesamowity dinozaur: wielkości mniej więcej kaczki, zapewne prowadził – jak kaczka – na wpół wodny tryb życia. Osobiście lubię nazywać go kaczkozaurem.

Rys. Gabriel Ugueto

Dodatkowo: Smok. Wawelski oczywiście

Śmiejcie się lub nie: Smok wawelski to oficjalna, naukowa nazwa wielkiego, triasowego gada odkrytego na terenie Polski. Mówię „gada”, ponieważ cały czas trwają dyskusję, czy to jest, kurna, dinozaur, czy może „tylko” archozaur. To jedna z tych pięknych, paleontologicznych awantur o rzeczy takie jak kości jarzmowe, detale zębów czy przednio-przyśrodkowy guzek na proksymalnej części kości udowej. Nawet o nazwę jest awantura! Generalnie smoka odkryto w okolicy Lisowic na Śląsku, uczestniczyło w tym ładnych kilku badaczy i entuzjastów, z prof. Grzegorzem Niedźwiedzkim na czele.

Rys. Edyta Felcyn / Apsaravis

Wybaczcie tak długą listę, ale uwierzcie – i tak była pocięta!

Jedna myśl w temacie “Dzień Dinozaura! Z tej okazji poznajcie najdziwniejsze nazwy dinozaurów

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s