Epidexipteryx, czyli małe jest konsternujące

Dawno nie było nic o dinozaurach – tak być nie może 😉 Dzisiaj kilka słów o maluchu, który mnie nieco zafascynował: epidexipteryxie, oficjalnie odkrytym w 2008 roku dinozaurze niewiele większym od… gołębia. I te palce!

No, nieco naciągnęłam fakty: szkielet epidexipteryxa odkryto w 2007 roku, ale opisano  oficjalnie nazwano rok później. Nadal jest to świeża sprawa, ten niewielki drapieżnik dopiero od dekady funkcjonuje w annałach paleontologii – ale namieszał w nich znacznie.

Epidexipteryx3

Jak widzicie na obrazku, epi to małe stworzenie – holotyp, czyli “wzorcowa” skamieniałość, na podstawie której opisano cały gatunek, mierzył ok. 40 cm. długości wraz z piórami, a paleontolodzy wyliczyli, że zwierzak ważył ok. 164 gramy. Tym, co go wyróżniało, były jednak dwie rzeczy: ogon oraz palce.

Epidexipteryx_hui_slab
Oto i holotyp – fotka z Wikipedii.

Widzicie, epidexipteryx to dinozaur w sumie pierzasty. Na krótkim ogonie (jak widać na rekonstrukcji szkieletu) miał osadzone cztery długie, ozdobne pióra mierzące ok.25 cm. Biorąc pod uwagę, że na reszcie ciała miał jedynie nieduże, pokrywowe pióra, nie mógł latać – ogon służył mu więc raczej do ozdoby.

Epidexipteryx
Rys. Nobu Tamura, Wikimedia Commons

Ten maluch żył na drzewach w lasach, które niegdyś pokrywały Mongolię (samą skamielinę znaleziono na terenie północno-wschodnich Chin w kamieniołomie, który jest mekką paleontologów i handlarzy skamieniałościami). Wspinał się i polował na owady, wyszukując je na słuch i wydobywając spod kory za pomocą niezwykłych szponów – popatrzcie na jego przednie łapy. Analogicznie zdobywa pożywienie niewielki, prymitywny ssak, palczak aj-aj – paskuda o wielkich oczach i długim środkowym palcu, którym opukuje drzewo, żeby usłyszeć tłuściutkie larwy, po czym wydłubuje je chudym paluchem jak wędką. Smakowita wizja, prawda?

epidexipteryx
Rys. Pablo Lara

Co wyjątkowo ciekawe, epidexipteryx należy do grupy stworzeń nazywanej Avialae – obejmującej prehistoryczne… ptaki! Dinozaur, o którym mowa, znajduje się wśród najbliższych bezpośrednich krewnych ptaków, możliwe, że jako jeden z ich przodków. Skamieniałości epidexipteryxa odkryto w warstwach skał datowanych na 168-152 mln lat temu – a same ptaki wyewoluowały plus-minus 10 mln lat później (to skomplikowane – generalnie wielu naukowców przychyla się ku temu, by do rodziny Aves, czyli ptaków, włączyć już słynnego archeopteryksa – żyjącego 150-145 mln lat temu – ze względu na prawdopodobieństwo umiejętności aktywnego lotu, a nie tylko szybowania oraz paru interesujących cech anatomicznych).

Według opisów naukowych, epidexipteryx łączył w sobie cechy ptasie i gadzie – już sama czaszka stwora wygląda jak miks prymitywnego ptaka z niespecjalnie rozwiniętym owiraptorem. Skamieniałość była do tego stopnia konsternująca, że w pierwszej publikacji w 2008 roku źle opisano jego miejsce w wielkim “drzewie genealogicznym” dinozaurów i ptaków – dopiero kilka miesięcy później, w tym samym roku, poprawiono błąd.

Epidexipteryx

Generalnie nie będę was zanudzać szczegółami, chociaż są szalenie interesujące, jak wszystko, co związane jest z ewolucją ptaków. Popatrzcie zamiast tego na epidexipteryxa skaczącego po drzewach 🙂

Advertisements

3 uwagi do wpisu “Epidexipteryx, czyli małe jest konsternujące

  1. Opierając się na Twoich wyjaśnieniach z jednej z poprzednich dinozaurzych notek opowiadałam dziciom na prelekcji, że dinożarły najprawdopodobniej nie miały łusek a pióra. Hit prelekcji.

    Polubione przez 1 osoba

    • Miały, ale nie wszystkie 😀 Dinozaury nieptasie – czyli wszelkie triceratopsy, diplodoki czy stegozaury – miewały pióra raczej rzadko. Tak samo ptasie (czyli raptory czy tyranozaury) miały w większości, ale różnie z intensywnością. Generalnie paleontolodzy zakładają, że im większy dinuś, tym mniejsze prawdopodobieństwo piór na tymże 😀

      Lubię to

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s